آموزش انتخاب شال مناسب برای دوخت پیراهن
5دقیقه
آنچه در این مقاله میخوانید [پنهانسازی]
مقدمه: چرا تبدیل شال به پیراهن یک هنر هوشمندانه است؟
در کلاسهای خیاطی همیشه به هنرجویانم تأکید میکنم که خلاقیت در خیاطی با نگاه متفاوت به پارچهها آغاز میشود. یکی از جذابترین و در عین حال اقتصادیترین روشها برای خلق یک لباس منحصربهفرد، استفاده از شالهای قوارهبزرگ یا شالهای قدیمی برای دوخت پیراهن است. شالها به دلیل داشتن حاشیههای طراحیشده، چاپهای خاص و جنسهای لطیف، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به پیراهنهای ساحلی، تونیکهای تابستانه و حتی پیراهنهای مجلسی خنک دارند.
اما تجربه سالها تدریس و دوخت به من ثابت کرده است که اگر بدون شناخت آناتومی پارچه شال و رفتار حرکتی آن دست به قیچی بزنید، خروجی کار چیزی جز یک لباس دفرمه و بدون استفاده نخواهد بود. پارچه شالها معمولاً ظریف، لغزنده و گاهی بدون ثبات بافتی هستند. بنابراین، انتخاب شال مناسب اولین و مهمترین قدم در این پروژه خلاقانه است که نیاز به دانش فنی و شناخت دقیق الیاف دارد.
بررسی جنس و الیاف شال؛ کدام پارچهها برای دوخت پیراهن مناسبترند؟
اولین فاکتوری که در کارگاه باید به آن توجه کنیم، جنس الیاف شال است. شالهای نخی (پنبهای) بهترین گزینه برای هنرجویان مبتدی هستند. این شالها به دلیل داشتن اصطکاک کافی، حین برش و دوخت لیز نمیخورند و ایستایی خنک و مناسبی برای پیراهنهای روزمره دارند. دلیل فنی اصرار من بر شروع کار با شال نخی این است که تار و پود آن پایدار است و هنگام دوخت درزها، دچار کشیدگی یا چینخوردگی ناخواسته نمیشود.
در مقابل، شالهای ابریشمی، حریر و ساتن اگرچه ریزش فوقالعاده زیبا و ظاهری مجلل به پیراهن میبخشند، اما کار با آنها چالشبرانگیز است. شال حریر به شدت لغزنده است و اگر مهارت کافی در کنترل پارچه نداشته باشید، درزهای لباس دچار پیچیدگی میشود. شالهای پلیاستر نیز گرچه ارزان هستند، اما به دلیل عدم عبور هوا، برای پیراهنهای تابستانه پیشنهاد نمیشوند و عرق کردن را تشدید میکنند. همیشه قبل از خرید یا انتخاب شال، آن را در دست مچاله کنید؛ اگر به سرعت چروک شد و رد چروکها عمیق ماند، برای پیراهنهای اندامی مناسب نیست و بهتر است برای مدلهای آزاد و گشاد استفاده شود.
ابعاد و قواره شال؛ محاسبه متراژ و چیدمان الگو
یکی از بزرگترین اشتباهاتی که بارها در کارگاه دوخت از هنرجویان دیدهام، نادیده گرفتن عرض و طول شال هنگام طراحی الگو است. شالهای معمولی عموماً عرضی بین ۷۰ تا ۹۰ سانتیمتر و طولی بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر دارند. این عرض کم به این معنی است که شما نمیتوانید الگوهای کلوش یا دامنهای بسیار گشاد را روی یک تکه شال پیاده کنید. برای دوخت یک پیراهن ساده بدون آستین (سارافون) یا یک شومیز مجلسی، حداقل به دو قواره شال همسان نیاز دارید.
دلیل فنی این موضوع به جهت قرارگیری الگو یا همان «راستاگیری» برمیگردد. اگر برای صرفهجویی در مصرف پارچه، الگو را به صورت مورب یا در جهت پود (عرضی) روی شال قرار دهید، لباس پس از اولین شستشو تغییر شکل داده و به یک سمت کشیده میشود. ما راستاگیری را انجام میدهیم تا لبه لباس نپرد و خط پهلو کاملاً عمود بر زمین قرار گیرد. بنابراین، حتماً قبل از برش، طول و عرض شال را اندازهگیری کنید و با چیدمان فرضی الگوها روی زمین، مطمئن شوید که متراژ کافی در اختیار دارید.
تکنیکهای کنترل لغزندگی و راستاگیری در شالهای ابریشمی و حریر
اگر تصمیم گرفتهاید از یک شال ابریشمی یا ژاکارد ظریف برای دوخت پیراهن استفاده کنید، باید خود را برای مهار لغزندگی آن آماده کنید. تجربه به من ثابت کرده است که قیچی کردن مستقیم این شالها بدون فیکس کردن، یک فاجعه است! برای حل این مشکل، ابتدا شال را روی یک میز کار که با پارچه نخی پوشانده شده پهن کنید تا اصطکاک ایجاد شود. هرگز شال را روی سطوح صاف و صیقلی مثل سنگ یا چوب لایه باز نکنید.
نکته فنی دیگر، استفاده از سنجاقهای ته گرد بسیار تیز و باریک (سنجاق مرواریدی مخصوص حریر) است. سنجاقهای ضخیم باعث ایجاد حفره و نخکش شدن پارچه ظریف شال میشوند. الگوها را با فواصل کم سنجاق کنید و هنگام برش، قیچی را کاملاً چسبیده به میز حرکت دهید تا پارچه بلند نشود و لایههای زیر و رو جابهجا نگردند. همچنین استفاده از کاتر دوار و صفحه برش میتواند دقت کار شما را در مهار این نوع پارچهها تا صد درصد افزایش دهد.
آمادهسازی شال پیش از دوخت؛ آبرفتگیری و اتوکشی اصولی
در کلاس همیشه یک قانون طلایی دارم: «هرگز پارچهای را بدون اتوکشی و آبرفتگیری زیر قیچی نبرید.» این قانون در مورد شالها اهمیت دوچندان پیدا میکند. اکثر شالهای نخی و الیاف طبیعی دارای درصد بالایی از آبرفت هستند. اگر بدون شستشوی اولیه اقدام به دوخت کنید، پیراهن شما پس از اولین شستشو حداقل یک سایز کوچکتر شده و تمام زحماتتان هدر میرود.
برای آبرفتگیری، شال را به مدت ۳۰ دقیقه در آب ولرم (بدون مواد شوینده قوی) قرار دهید، سپس بدون چلاندن، آن را صاف روی بند پهن کنید تا خشک شود. پس از خشک شدن، نوبت به اتوکشی میرسد. اتوکشی باید کاملاً در جهت تار پارچه و بدون کشیدن اتو روی پارچه انجام شود. اتو را بگذارید و بردارید. کشیدن اتو روی شالهای ظریف باعث تغییر زاویه پود و دفرمه شدن پارچه پیش از برش میشود.
تکنیکهای دوخت و مهار درزها برای جلوگیری از ریشریش شدن
بافت شالها معمولاً نسبت به پارچههای متری سستتر است و به سرعت ریشریش میشود. برای جلوگیری از این اتفاق، پس از برش قطعات الگو، بلافاصله لبه درزها را پاکدوزی (سردوز) کنید. اگر چرخ سردوز ندارید، میتوانید از دوخت سجاف فرانسوی یا نوار اریب حریر برای تمیزدوزی داخل لباس استفاده کنید. این کار نهتنها ماندگاری لباس را بالا میبرد، بلکه از خارش پوست به دلیل تماس با لبههای زبر درزها جلوگیری میکند.
همچنین برای دوخت شالهای ظریف، حتماً شماره سوزن چرخ خیاطی خود را تغییر دهید. استفاده از سوزن شماره ۱۴ برای شال حریر یا ابریشمی باعث جمع شدن پارچه و ایجاد چروک در مسیر دوخت میشود. در این موارد همیشه از سوزن شماره ۹ یا ۱۱ (سوزنهای ظریف مخصوص ژرسه و حریر) استفاده کنید و کشش نخ چرخ را کمی شلتر از حد معمول تنظیم کنید تا درزها نرم و منعطف باقی بمانند.
